Zamknij ten komunikat

Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.

Doradztwo Filmoteka Fotostory Moja Wieś O tym się mówi Postawy Przegląd prasy Powrót do Strony Głównej Biblioteka Poczta Kontakt Forum Atlas Inicjatyw Metoda e-VITA Szukaj
Dostęp, wiedza, zasoby, wykorzystanie, metoda e-VITA
Serwis dla osób prowadzących działalność gospodarczą
Serwis dla wiejskich organizacji społecznych
Serwis dla przyjaciół zwierząt
Dziedzictwo
Kultura, krajobraz, architektura...

Data utworzenia: 2008-08-29
Data modyfikacji: 2011-05-06

Podejście Leader. Co to jest?

 

Krótka historia podejścia Leader

Inicjatywa Leader została uruchomiona w 1991 roku. Jej celem było podniesienie potencjału rozwojowego terenów wiejskich poprzez wykorzystanie lokalnych inicjatyw i zdolności, promocję pozyskiwania technologii w zakresie lokalnego zintegrowanego rozwoju oraz rozpowszechnianie tych technologii na innych terenach wiejskich.

Wcześniejsze próby podejścia do rozwoju wsi, realizowane przed początkiem lat dziewięćdziesiątych, miały zazwyczaj charakter sektorowy i ustalane były na szczeblu krajowym lub regionalnym. Skupiały się głównie na rolnikach i miały na celu wywoływanie zmian strukturalnych w rolnictwie. W praktyce okazało się, że lokalni uczestnicy, beneficjenci pomocy, nie zawsze byli skutecznie zachęcani do zdobywania umiejętności potrzebnych do kształtowania przyszłości swoich własnych terenów.

Oddolne podejście promowane przez inicjatywę Leader od 1991 r., realizowane na rzecz konkretnego terytorium, angażujące społeczności lokalne i dodające wartości zasobom lokalnym, stopniowo zaczęło być postrzegane jako nowy sposób na tworzenie miejsc pracy i firm na obszarach wiejskich. Na szczeblu lokalnym zaczęło skupiać różne projekty i pomysły, partnerów i zasoby. Okazało się idealnym instrumentem wzmacniającym rozwój terenów wiejskich.

Podejście Leader zostało wprowadzone jako „Inicjatywa Wspólnoty” finansowana w ramach funduszy strukturalnych UE. Inicjatywa ta miała trzy generacje: Leader I (1991-93), Leader II (1994-99) i Leader+ (2000-06). W tym czasie państwa członkowskie i regiony posiadały niezależne programy Leader z osobnym finansowaniem wydzielanym na szczeblu Unii. Od 2007 roku koncepcja Leader została zintegrowana (włączona do głównego nurtu) z ogólną polityką unijną w zakresie rozwoju obszarów wiejskich. Oznacza to, że Leader został włączony do krajowych i regionalnych ogólnych programów rozwoju wsi wspieranych przez Unię Europejską (UE) obok szeregu innych wątków rozwoju obszarów wiejskich. Od 2007 roku działania Leader finansowane są z środków otrzymywanych przez każde państwo członkowskie Unii w ramach nowego Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Wsi (EAFRD) na wsparcie rozwoju obszarów wiejskich.
 

Podejście Leader w rozwoju wsi: co to jest?

Leader to sposób na mobilizowanie i realizowanie rozwoju wsi wśród lokalnych społeczności wiejskich a nie stały zestaw środków do realizacji. Doświadczenia pokazują, że podejście Leader może przyczynić się do realnej zmiany w codziennym życiu ludzi na obszarach wiejskich. Może ono odgrywać ważną rolę w kształtowaniu nowych postaw w reakcji na stare i nowe problemy wsi oraz stać się rodzajem „laboratorium” do budowania zdolności lokalnych oraz testowania nowych sposobów na rozwiązywanie problemów społeczności wiejskich.

W okresie programowania 2007-2013 inicjatywa Leader w krajach UE zintegrowana jest ze wszystkimi krajowymi/regionalnymi programami rozwoju wsi. Otwiera to nowe możliwości zastosowania podejścia Leader na znacznie szerszą skalę i przy znacznie większym niż dotychczas wachlarzu działań z zakresu rozwoju wsi.

Podejście Leader zachęca obszary wiejskie do poszukiwania nowych sposobów na osiągnięcie lub utrzymanie konkurencyjności, jak najefektywniejsze wykorzystanie swoich atutów oraz pokonywanie potencjalnych wyzwań takich jak starzejące się społeczeństwo, niski poziom zaopatrzenia w usługi czy brak szans na zatrudnienie. W ten sposób Leader przyczynia się do podnoszenia jakości życia na terenach wiejskich zarówno wśród rodzin rolniczych i szerszej populacji wiejskiej. Stosuje on podejście holistyczne do rozwiązywania problemów wsi. Uznaje na przykład, iż bycie konkurencyjnym w produkcji żywności, posiadanie atrakcyjnego środowiska naturalnego i tworzenie szans na pracę dla lokalnej ludności to wzajemnie wspierające się aspekty życia wiejskiego, wymagające szczególnych umiejętności, odpowiednich technologii oraz usług, które należy traktować jako spójny pakiet wraz ze specjalnie dostosowanymi środkami polityki.

Koncepcja Leader jest uzupełnieniem innych programów europejskich i krajowych. Działania w ramach Leadera mogą na przykład aktywizować i mobilizować lokalne zasoby poprzez wspieranie projektów przedrozwojowych (takich jak studia diagnostyczne i studia wykonalności czy też budowanie zdolności lokalnych), które zwiększają możliwość dostępu i wykorzystania przez te obszary nie tylko środków w ramach inicjatywy Leader, lecz również innych źródeł finansowania swego rozwoju (np. szersze programy unijne oraz krajowe programy rozwoju wsi i rozwoju regionalnego). Podejście Leader pomaga również tym sektorom i kategoriom odbiorców, którzy nie otrzymują żadnego wsparcia lub jedynie wsparcie ograniczone w ramach innych programów realizowanych na obszarach wiejskich, takich jak działalność kulturalna, poprawa środowiska naturalnego, restaurowanie obiektów architektonicznych i zabytkowych, turystyka wiejska, poprawa relacji między producentami i konsumentami, itd.

Podejście Leader zachęca partnerów społeczno-gospodarczych do współpracy, do wytwarzania dóbr i usług generujących maksymalną wartość dodaną na ich lokalnym terenie.
 

Siedem kluczowych cech podejścia Leader

  1. Lokalne strategie rozwoju dla danego terytorium (LSR).

Podejście terytorialne polegające na szukaniu obszarów spójnych pod względem geograficznym, gospodarczym, historycznym, kulturowym, przyrodniczym mikroregionów (a nie jednostek administracyjnych) i budowaniu dla nich lokalnych strategii działania uwzględniających ich specyfikę.

  1. Oddolne opracowywanie i wdrażanie strategii.

Oddolne podejście - pomysły wspólnego działania, wpływania na rozwój danego obszaru mają wychodzić od samych mieszkańców - lokalnych liderów.

  1. Lokalne publiczno-prywatne partnerstwa: Lokalne Grupy Działania (LGD).

Osoby zaangażowane w kreowanie wizji rozwoju obszaru działają na zasadach partnerskich, włączając w planowanie i realizację projektów przedstawicieli trzech sektorów: społecznego, publicznego i gospodarczego, którzy organizują się w Lokalne Grupy Działania (LGD).

  1. Zintegrowane i wielosektorowe działania.

Zintegrowane podejście to łączenie działań, zasobów i możliwości rozwojowych przedstawicieli różnych sektorów; działania dotąd rozproszone zaczynają się uzupełniać i wzajemnie stymulować.

  1. Innowacja.

Innowacja - eksperymentowanie, poszukiwanie nowych skutecznych rozwiązań i metod zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju.

  1. Współpraca.

  2. Tworzenie powiązań.

Tworzenie sieci i współpraca pomiędzy partnerstwami - wspólne projekty, wymiana doświadczeń na skalę regionalną i międzynarodową stymulują rozwój i innowację, a także zwiększają siłę oddziaływania podejścia typu LEADER.
 

Leader w Polsce (2004-2006)

Polska weszła do Unii Europejskiej w 2004 roku, w związku z tym program LEADER+ "wystartował" w formie pilotażu. Już wówczas spotkał się z ogromnym zainteresowaniem społeczności wiejskich. Pierwszy etap realizacji programu polegał na zbudowaniu partnerstw, czyli Lokalnych Grup Działania na terenach wiejskich.

W 2004 roku w Unii Europejskiej realizowany już był program LEADER+ (okres 2000-2006) i tylko dzięki zabiegom i staraniom wielu instytucji i organizacji zaangażowanych w rozwój obszarów wiejskich doszło do jego realizacji w Polsce w formie Pilotażowego Programu LEADER+. Instytucją odpowiedzialną za kształt tego działania było Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, natomiast wdrażaniem zajmowała się Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA).

Pilotażowy Program LEADER+ (PPL+) został podzielony na dwa etapy, tzw. schematy.

Pierwszy z nich, realizowany na przełomie 2005 i 2006 roku, miał przygotować społeczności lokalne do współpracy i zbudowania ram organizacyjnych w formie Lokalnych Grup Działania (LGD). Założono, że mieszkańcy wsi, którzy chcą działać w nurcie LEADER, powinni najpierw poznać i zrozumieć jego zasady, a następnie nauczyć się działania partnerskiego, czyli wspólnego realizowania projektów, angażującego przedstawicieli trzech sektorów: społecznego, gospodarczego i publicznego. Nowa forma działania, polegać miała na kompleksowym spojrzeniu na dany obszar - nie tylko przez pryzmat swojej wsi czy gminy, swojej instytucji czy firmy, ale znacznie szerzej, uwzględniając potrzeby szerszej społeczności i znacznie większe możliwości rozwojowe. Dlatego w ramach PPL+ w pierwszym schemacie środki zostały przeznaczone na zbudowanie struktury LGD oraz Zintegrowanej Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich. Lokalna Grupa Działania mogła przyjąć formę fundacji, stowarzyszenia lub związku stowarzyszeń. O wsparcie finansowe procesu tworzenia LGD mogły ubiegać się samorządy gmin wiejskich i miejsko-wiejskich lub ich związki, osoby prawne: fundacje, stowarzyszenia i ich związki oraz organizacje pozarządowe. Pilotażowy Program LEADER+ był realizowany na terenie gmin wiejskich lub wiejsko-miejskich, na obszarze zamieszkałym przez 10 do 100 tysięcy mieszkańców (obszar co najmniej jednej gminy). Do I schematu przystąpiło 174 beneficjentów.

Realizacja tego etapu zakończyła się wiosną 2006 roku i w tym samym czasie Ministerstwo Rolnictwa ogłosiło nabór wniosków do II schematu. Chęć udziału zgłosiło około 200 LGD z całej Polski. Na rozstrzygnięcie konkursu grupy czekały do listopada, z tym większą niepewnością, że od dawna wiadomo było, iż środki na ten program są ograniczone i nie wystarczą dla wszystkich, którzy złożyli poprawne projekty. Decyzją Ministra Rolnictwa z listopada 2006 roku 80 LGD uzyskało środki na realizację zadań zaplanowanych w swoich strategiach.
 

Leader w Polsce (2007-2013)

Zadania inicjatywy Leader na lata 2007-2013 wpisane zostały w oś 4. Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW).

Celem podejmowanych działań jest:

  • budowanie kapitału społecznego poprzez aktywizację mieszkańców

  • przyczynianie się do powstawania nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich

  • polepszenie zarządzania lokalnymi zasobami i ich waloryzacja, w skutek pośredniego włączenia lokalnych grup działania w system zarządzania danym obszarem.

Pomocne w osiągnięciu celów osi będą również projekty współpracy.

Zakłada się, że realizacja osi 4 w dłuższej perspektywie czasowej przyczyni się do osiągnięcia celów osi trzeciej PROW (Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej, Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej, Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw, Odnowa i rozwój wsi) .

Planuje się, że w miarę wdrażania osi 4 Leader liczba lokalnych grup działania będzie się zwiększać i będzie wynosiła pod koniec okresu programowania około 200 LGD. 

Jednocześnie szacuje się, iż pod koniec realizacji PROW podejściem Leader będzie objęte około 50% obszarów wiejskich spełniających kryteria określone dla tego podejścia. 
 

Opis OSI 4

  • Leader jest oddolnym partnerskim podejściem do rozwoju obszarów wiejskich, realizowanym przez lokalne grupy działania (LGD), polegającym na opracowaniu przez lokalną społeczność wiejską lokalnej strategii rozwoju (LSR) oraz realizacji wynikających z niej innowacyjnych projektów łączących zasoby ludzkie, naturalne, kulturowe, historyczne oraz wiedzę i umiejętności przedstawicieli trzech sektorów: publicznego, gospodarczego  i społecznego.

  • Przedstawiciele tych sektorów tworzą partnerstwo zwane lokalną grupą działania, które jest reprezentatywne dla obszarów objętego LSR. Na poziomie decyzyjnym partnerstwa przynajmniej 50% stanowią partnerzy gospodarczy i społeczni, w tym przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, w szczególności: rolnicy, kobiety wiejskie, młodzi ludzie oraz ich stowarzyszenia.

  • Lokalna grupa działania wybiera projekty, których realizacja przyczyni się do osiągnięcia celów wspólnie opracowanej lokalnej strategii rozwoju. Takie oddolne podejście wzmocni spójność podejmowanych lokalnie decyzji, podniesie jakość zarządzania i przyczyni się do wzmocnienia kapitału społecznego w społecznościach wiejskich a także skłoni do stosowania innowacyjnych rozwiązań w zakresie rozwoju danego obszaru.

  • W ramach podejścia Leader będzie również wspierana działalność lokalnych grup działania, w tym realizowane przez nie projekty współpracy.

W ramach osi przewidziano realizację projektów w ramach 3 działań:

  • Działanie 4.1 Wdrażanie Lokalnych Strategii Rozwoju 

  • Działanie 4.2 Wdrażanie projektów współpracy 

  • Działanie 4.3 Funkcjonowanie lokalnej grupy działania 

     

Jakie projekty można realizować za pośrednictwem osi 4 LEADER?

  1. Projekty z zakresu działań osi 3 Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) 2007-2013:

  • „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej”

  • „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw”

  • „Odnowa i rozwój wsi”

  1. Małe projekty LEADER polegające na:

  • organizacji szkoleń i innych przedsięwzięć o charakterze edukacyjnym i warsztatowym dla ludności z obszaru objętego Lokalną Strategię Rozwoju (LSR),

  • promocji i rozwoju lokalnej aktywności, w tym promocji lokalnej twórczości kulturalnej i artystycznej, z wykorzystaniem lokalnego dziedzictwa kulturowego, historycznego oraz przyrodniczego,

  • rozwoju agroturystyki i turystyki na obszarach wiejskich, w tym: utworzeniu lub zmodernizowaniu elektronicznej bazy informacji turystycznej oraz stron www, przygotowaniu i wydaniu folderów i innych publikacji informacyjnych, oznaczeniu obiektów ważnych lub charakterystycznych dla obszaru objętego lokalną strategią rozwoju;

  • inicjowaniu powstawania, rozwoju, przetwarzania, wprowadzenia na rynek oraz podnoszenia jakości produktów i usług bazujących na lokalnych zasobach, w tym naturalnych surowcach i produktach rolnych i leśnych oraz tradycyjnych sektorach gospodarki;

  • organizacji imprez kulturalnych, rekreacyjnych, sportowych na obszarze objętym działalnością Lokalnej Grupy Działania (LGD);

  • zakupie i nasadzeniu tradycyjnej roślinności oraz starych odmian roślin (nasion, sadzonek, kłączy, bulw, etc.) w celu wykorzystania lub odnowienia cennego dziedzictwa przyrodniczego lub kulturowego ze szczególnym wskazaniem na obszary chronione w tym obszary objęte siecią Natura 2000;

  • zakupie oprogramowania, urządzeń i sprzętu komputerowego (w tym urządzeń i sprzętu umożliwiającego dostęp do Internetu oraz zakup usługi dostępu do Internetu) i ich udostępnianiu na potrzeby społeczności wiejskiej w celu podniesienia jakości życia ludności na obszarze działania LGD;

  • renowacji, zabezpieczeniu i oznakowaniu przydrożnych kapliczek, pomników przyrody, odkrywek geologicznych i innych miejsc i budowli charakterystycznych dla danej miejscowości i istotnych dla realizacji LSR wraz z uporządkowaniem terenu wokół tych miejsc;

  • odnawianiu elewacji i dachów prywatnych budynków, ogrodzeń, oraz innych obiektów charakterystycznych dla budownictwa danego regionu;

  • zakupie strojów, eksponatów i innego wyposażenia dla zespołów artystycznych, zespołów folklorystycznych oraz innych grup i zespołów kultywujących miejscowe tradycje i zwyczaje;

  • realizacji inwestycji służących utrzymaniu i kultywowaniu tradycyjnych zawodów i rzemiosła oraz inwestycji służących wspieraniu twórczości lokalnej lub ludowej;

  • budowie/odbudowie małej infrastruktury turystycznej, w szczególności punktów widokowych, miejsc wypoczynkowych i biwakowych, tras narciarstwa biegowego i zjazdowego, tras rowerowych;

  • zakupie wyposażenia świetlic wiejskich i ich remont.
     

  1. Projekty współpracy.

Kto może być wnioskodawcą ?

  1. Projekty z zakresu osi 3 PROW 2007-2013: beneficjenci działań „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej”, „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” oraz „Odnowa i rozwój wsi”.

  2. Małe projekty: osoby fizyczne zameldowane na obszarze działania LGD lub posiadające siedzibę na obszarze działania LGD, jeśli prowadzą działalność gospodarczą oraz organizacje pozarządowe, osoby prawne i jednostki organizacyjne związków wyznaniowych i kościołów, posiadające siedzibę na obszarze działania LGD lub działające na obszarze LGD.

  3. Projekty współpracy: LGD (projekty mogą angażować, poza LGD, inne partnerstwa z państw członkowskich UE lub państw trzecich, będące grupami lokalnych partnerów, które zajmują się zagadnieniem rozwoju obszarów wiejskich).

     

Gdzie może być realizowany projekt?

  • jeśli projekt dotyczy działania „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej” – na terenie gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej z wyłączeniem miast liczących powyżej 20 tys. lub gminy miejskiej z wyłączeniem miast liczących powyżej 5 tys. mieszkańców;

  • jeśli projekt dotyczy działania „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” – na terenie gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej z wyłączeniem miast powyżej 20 tys. (grupy producentów rolnych) lub 5 tysięcy mieszkańców (pozostali beneficjenci) lub miejskiej z wyłączeniem miejscowości powyżej 5 tys. mieszkańców;

  • jeśli projekt dotyczy działania „Odnowa i rozwój wsi” – na terenie gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej z wyłączeniem miast powyżej 5 tys. mieszkańców lub miejskiej z wyłączeniem miejscowości powyżej 5 tys. mieszkańców;

  • jeśli projekt należy do grupy „małych projektów” – na terenie gminy wiejskiej lub miejsko – wiejskiej z wyłączeniem miast powyżej 20 tys. mieszkańców lub miejskiej z wyłączeniem miejscowości powyżej 5 tys. mieszkańców.

  • projekty współpracy (międzynarodowe, międzyregionalne) – bez ograniczeń terytorialnych, przy czym jeżeli dotyczą obszarów spoza Unii Europejskiej, wówczas wydatki poniesione w ramach realizacji tej części projektu, nie kwalifikują się do wsparcia z Europejskiego Funduszu Rolnego na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
     

Jaka jest forma i wysokość pomocy?

  1. projekty z zakresu osi 3 PROW 2007-2013: pomoc jest przyznawana w formie refundacji w wysokości określonej w przepisach właściwych dla działań „Różnicowanie w kierunku działalności nierolniczej”, „Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw” oraz „Odnowa i rozwój wsi” ;

  2. małe projekty:

  • pomoc jest przyznawana w formie refundacji;

  • wysokość pomocy na projekt nie może przekroczyć 70 % kosztów kwalifikowalnych;

  • wnioskowana kwota dofinansowania projektu nie może być wyższa niż 25 000 zł;

  • w całym okresie programowania dofinansowanie do projektów jednego beneficjenta nie może przekroczyć kwoty 100 000 zł.
     

***

Źródło:

  • Podejście „Leader”: podstawowy poradnik, Komisja Europejska, Luksemburg: Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich, 2006, ISBN 92-79-02055-2


 

Opracowała: Iwona Raszeja-Ossowska
 

wersja do druku


Witryna tworzona i redagowana jest przez zespół Fundacji Wspomagania Wsi